Nafkah sering dibincangkan sebagai tanggungjawab kewangan yang perlu ditunaikan oleh seorang suami atau bapa. Namun, maknanya jauh lebih besar daripada jumlah wang yang dibayar setiap bulan.
Nafkah yang teratur membantu memastikan keperluan asas keluarga dipenuhi, membolehkan perbelanjaan dirancang dan memberikan rasa lebih selamat kepada isteri serta anak-anak. Sebaliknya, apabila nafkah tidak dibayar atau diterima secara tidak menentu, kesannya boleh melangkaui kesempitan kewangan dan menambah tekanan dalam kehidupan seharian.
Keperluan asas diklasifikasikan seperti makanan, tempat tinggal, pendidikan dan rawatan kesihatan. Dalam konteks ini, Hierarki Keperluan Maslow mengingatkan bahawa keperluan fisiologi dan keselamatan merupakan antara asas penting kehidupan.
Kesan pengabaian nafkah
Nafkah berperanan membantu memenuhi keperluan tersebut. Apabila tanggungjawab ini diabaikan, keluarga mungkin berdepan bukan sahaja masalah untuk menampung perbelanjaan, malah ketidakpastian tentang bagaimana kehidupan akan diuruskan pada hari-hari berikutnya.
Kesan ketidakstabilan nafkah boleh dirasai ketika perkahwinan masih berlangsung mahupun selepas perceraian. Dalam sesetengah keluarga, tanggungjawab kewangan tidak dibahagikan secara seimbang, termasuk apabila isteri turut bekerja.
Pendapatan isteri mungkin dianggap sebagai alasan untuk mengurangkan atau mengabaikan tanggungjawab nafkah, sedangkan keupayaan isteri menjana pendapatan tidak dengan sendirinya menghapuskan kewajipan yang perlu ditunaikan oleh pihak yang bertanggungjawab.
Keadaan ini boleh menyebabkan wanita menanggung beban berganda: mencari pendapatan, mengurus rumah tangga dan memenuhi keperluan anak-anak, di samping memikirkan kestabilan ekonomi keluarga.
Selepas perpisahan, cabaran tersebut boleh menjadi lebih ketara bagi ibu atau penjaga yang menguruskan anak-anak. Apabila bayaran nafkah tidak konsisten, mereka mungkin perlu menanggung sendiri kos makanan, tempat tinggal, pengangkutan, pendidikan dan kesihatan.
Mereka juga perlu membuat keputusan kewangan tanpa mengetahui sama ada wang yang sepatutnya diterima akan sampai pada waktunya. Ketidakpastian yang berpanjangan boleh meningkatkan tekanan, keletihan emosi dan kebimbangan tentang masa depan, terutama apabila sokongan daripada keluarga atau jaringan sosial yang lain terhad.
Isu nafkah dan kesihatan mental
Isu ini wajar dilihat dalam konteks kesejahteraan mental masyarakat, tetapi hubungan sebab-akibat perlu dinyatakan dengan cermat. Tinjauan Kesihatan dan Morbiditi Kebangsaan (NHMS) 2023 menganggarkan prevalens kemurungan dalam kalangan penduduk Malaysia berumur 16 tahun ke atas ialah 4.6 peratus, dengan kadar 5.4 peratus bagi wanita dan 3.9 peratus bagi lelaki.
Angka ini menunjukkan bahawa kesihatan mental merupakan isu kesihatan awam yang penting. Walau bagaimanapun, statistik tersebut bukan ukuran khusus kemurungan dalam kalangan ibu yang tidak menerima nafkah dan tidak membuktikan bahawa kegagalan membayar nafkah secara langsung menyebabkan kemurungan.
Sebaliknya, data itu memberikan konteks yang lebih luas untuk memahami mengapa tekanan hidup dan beban kewangan perlu diberi perhatian sebagai sebahagian daripada perbincangan tentang kesejahteraan keluarga.
Anak-anak juga boleh terkesan apabila keperluan kewangan keluarga tidak menentu atau isu nafkah menjadi punca pertelingkahan berpanjangan. Kekurangan sumber boleh menjejaskan rutin harian dan akses kepada keperluan tertentu, manakala konflik antara orang dewasa boleh menambahkan ketegangan dalam persekitaran mereka.
Namun, pengalaman setiap anak tidak sama. Kesan yang dialami bergantung pada pelbagai faktor, termasuk tahap konflik keluarga, kestabilan penjagaan, keadaan ekonomi dan sokongan sosial yang tersedia.
Oleh itu, tidak tepat untuk menganggap semua anak yang berhadapan masalah nafkah akan mengalami trauma atau gangguan kesihatan mental. Yang penting, kestabilan kewangan dan suasana penjagaan yang selamat dapat membantu melindungi kesejahteraan serta penyesuaian psikososial mereka.
Kepentingan nafkah konsisten
Dalam keadaan tertentu, wang juga boleh menjadi alat untuk mengawal atau menekan bekas pasangan, khususnya apabila penerima bergantung pada nafkah untuk memenuhi keperluan asas diri dan anak-anak.
Kelewatan atau kegagalan pembayaran boleh mengehadkan keupayaan penerima membuat perancangan kewangan secara bebas. Apabila jumlah dan masa pembayaran tidak dapat dijangka, penerima terpaksa menyesuaikan kehidupan berdasarkan keputusan pihak lain.
Hal ini menunjukkan bahawa pelaksanaan nafkah yang konsisten bukan sekadar soal memenuhi perbelanjaan, tetapi turut berkait dengan kestabilan dan keupayaan seseorang mengurus kehidupan dengan sewajarnya.
Nafkah perlu difahami melalui hubung kait antara tanggungjawab kewangan, rasa selamat dan kesejahteraan keluarga. Nafkah bukan sekadar angka atau bayaran pada setiap hujung bulan.
Ia membantu memastikan keperluan asas anak-anak dipenuhi dan memberi keluarga sedikit kepastian untuk merancang kehidupan. Apabila nafkah tidak ditunaikan, kesannya boleh melangkaui kewangan dan menambah tekanan emosi kepada penjaga serta anak-anak.
Platform menangani isu nafkah
Bagi pasangan Islam di Malaysia, nafkah anak merupakan antara hak yang boleh dituntut melalui Mahkamah Syariah, tertakluk pada undang-undang dan bidang kuasa yang berkenaan. Portal rasmi Kerajaan Malaysia menerangkan bahawa nafkah anak merangkumi perbelanjaan sara hidup seperti makanan, tempat tinggal, pendidikan dan perubatan.
Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia turut menyenaraikan tuntutan nafkah anak dan tunggakan nafkah sebagai antara tuntutan selepas perceraian. Maklumat tentang hak dan saluran tuntutan ini perlu mudah diakses supaya individu yang terkesan dapat memahami pilihan yang tersedia kepada mereka.
Menangani isu nafkah memerlukan pendekatan yang melangkaui proses tuntutan semata-mata. Akses kepada maklumat dan bantuan berkaitan tuntutan perlu diperkukuh, sementara penjaga dan anak-anak yang berdepan tekanan berpanjangan wajar mendapat sokongan psikososial apabila diperlukan.
Kaunselor, perkhidmatan kebajikan, institusi kehakiman, organisasi masyarakat sivil dan komuniti masing-masing boleh memainkan peranan dalam menyediakan maklumat, sokongan dan rujukan yang sesuai. Kesedaran masyarakat juga penting agar nafkah tidak dianggap sebagai ihsan selepas perceraian atau tanggungjawab yang boleh diketepikan apabila pasangan turut mempunyai pendapatan.
Nafkah untuk kesejahteraan
Pada asasnya, nafkah ialah tanggungjawab yang berkait rapat dengan pemenuhan keperluan hidup dan kesejahteraan keluarga. Melihatnya semata-mata sebagai transaksi kewangan menyebabkan dimensi keselamatan emosi dan perkembangan anak-anak mudah terlepas pandang.
Pelaksanaan tanggungjawab yang konsisten, disertai akses kepada sokongan dan saluran tuntutan yang jelas, dapat membantu mengurangkan ketidakpastian yang ditanggung keluarga.
Perhatian terhadap isu nafkah, oleh itu, bukan hanya tentang pembayaran wang, tetapi juga tentang mewujudkan keadaan yang lebih stabil dan selamat untuk ibu, anak-anak serta keluarga secara keseluruhan.
Nurul Huda Ahmad Nawawi
Kaunselor Berdaftar &
Jawatankuasa Advokasi
Wanita IKRAM Malaysia
Rujukan ringkas
- Institute for Public Health, Ministry of Health Malaysia. (2023). National Health and Morbidity Survey 2023: Key Findings. https://iku.nih.gov.my/images/nhms2023/key-findings-nhms-2023.pdf
- Institute for Public Health, Ministry of Health Malaysia. (2023). NHMS 2023 Technical Report.https://iku.nih.gov.my/images/nhms2023/report-nhms-2023.pdf
- Portal Rasmi Kerajaan Malaysia. Tuntutan dan Hak Selepas Perceraian Islam. https://www.malaysia.gov.my/topics/tuntutan-dan-hak-selepas-perceraian-islam
- Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia. Soalan Lazim: Hak-hak yang boleh dituntut selepas perceraian. https://www.jksm.gov.my/soalan-lazim/?mcat=1
