Pada tahun 1957, rakyat daripada pelbagai bangsa, agama dan latar budaya berjaya mencapai sesuatu yang luar biasa.
Mereka mungkin tidak mempunyai agama yang sama, bahasa yang sama atau budaya yang sama, tetapi mereka berkongsi satu impian besar – membina sebuah negara yang bebas, berdaulat dan mampu menentukan masa depannya sendiri.
Itulah kemerdekaan yang diwariskan kepada kita. Hari ini, hampir tujuh dekad kemudian, Malaysia masih berdiri sebagai sebuah negara merdeka. Jalur Gemilang berkibar, kerajaan dipilih melalui pilihan raya dan kita menentukan sendiri perjalanan negara.
Namun, di sebalik semua itu, ada satu persoalan yang lebih dalam untuk kita renungkan:
Adakah kita benar-benar merdeka jika kita masih hidup dalam ketakutan terhadap sesama sendiri?
Politik ketakutan
Penjajah mungkin sudah lama meninggalkan tanah air kita, tetapi sebahagian masyarakat masih terperangkap dalam satu bentuk ketakutan yang lain – politics of fear atau politik ketakutan.
Orang Melayu dibimbangkan bahawa kedudukan Islam dan hak Bumiputera akan terhakis. Masyarakat Cina pula dibimbangkan bahawa peluang ekonomi dan pendidikan mereka semakin mengecil. Masyarakat India sering berbicara tentang keterpinggiran serta peluang pembangunan yang tidak seimbang.
Saudara kita di Sabah dan Sarawak mempunyai keresahan tersendiri mengenai pembangunan, kemudahan asas, peluang ekonomi dan sejauh mana suara mereka benar-benar diberikan perhatian. Golongan muda pula semakin bimbang dengan kos sara hidup, pekerjaan berkualiti, pemilikan rumah dan masa depan keluarga mereka.
Keresahan ini tidak semestinya semua tidak berasas. Sebahagiannya merupakan persoalan sebenar yang mesti didengar dan diselesaikan. Masalah bermula apabila keresahan tersebut dimanipulasi menjadi ketakutan terhadap kelompok yang lain.
Akhirnya setiap kumpulan merasakan bahawa mereka akan kehilangan sesuatu sekiranya kelompok lain memperoleh sesuatu. Jika keadaan ini berterusan, politik tidak lagi menjadi medan mencari penyelesaian, tetapi berubah menjadi pertandingan tentang siapa yang paling berjaya menakutkan rakyat.
Ancaman sebenar bukan perbezaan
Malaysia memang sebuah negara yang berbeza-beza. Kita tidak perlu menafikan hakikat itu.
Islam mempunyai kedudukan yang jelas dalam Perlembagaan Persekutuan. Kedudukan istimewa orang Melayu dan Bumiputera juga mempunyai peruntukannya. Pada masa yang sama, kepentingan sah serta hak kewarganegaraan masyarakat lain mesti dihormati dan dipelihara.
Perpaduan tidak bermaksud semua orang mesti menjadi serupa. Kita tidak perlu kehilangan identiti untuk hidup bersama.
Seorang Melayu tidak perlu menjadi kurang Melayu untuk menghormati seorang Cina. Seorang Muslim tidak perlu mengurangkan keyakinannya terhadap Islam untuk berlaku adil kepada bukan Muslim. Sebaliknya, keyakinan terhadap agama sepatutnya menjadikan kita lebih adil, lebih berakhlak dan lebih mampu memberikan rasa aman kepada manusia lain.
Ancaman yang lebih besar ialah apabila kepercayaan antara rakyat semakin hilang. Melayu mencurigai Cina. Cina mencurigai Melayu. Semenanjung tidak memahami Sabah dan Sarawak. Rakyat pula semakin hilang kepercayaan terhadap institusi negara.
Negara boleh mempunyai bangunan tinggi, lebuh raya yang hebat dan ekonomi yang berkembang. Tetapi jika rakyat sentiasa takut kepada rakyat yang lain, maka makna kemerdekaan itu masih belum sempurna.
Daripada persaingan kaum kepada keadilan
Sudah sampai masanya kita mengubah pertanyaan dalam wacana negara. Jangan hanya bertanya: “Kaum mana mendapat lebih banyak?” Sebaliknya bertanyalah: “Adakah sistem negara kita berlaku adil kepada rakyat?”
Adakah seorang anak daripada keluarga miskin mendapat peluang pendidikan yang baik? Adakah orang muda mempunyai pekerjaan yang bermaruah dengan pendapatan yang membolehkan mereka membina keluarga? Adakah keluarga biasa mampu memiliki rumah?
Adakah masyarakat luar bandar menikmati kemudahan asas yang sewajarnya? Adakah Sabah dan Sarawak memperoleh pembangunan dan perhatian yang setimpal? Adakah kekayaan negara sampai kepada rakyat atau hanya berlegar dalam kelompok tertentu?
Persoalan-persoalan seperti inilah yang sepatutnya menjadi perbahasan besar sebuah negara yang telah matang selepas puluhan tahun merdeka. Allah SWT berfirman (maksudnya):
“Sesungguhnya Allah menyuruh kamu menyerahkan amanah kepada yang berhak menerimanya, dan apabila kamu menetapkan hukum antara manusia, hendaklah kamu menghukum dengan adil.” (Surah an-Nisa’: 58)
Perhatikan ungkapan al-Quran: بَيْنَ النَّاسِ – “antara manusia”. Allah tidak memerintahkan kita berlaku adil hanya kepada kelompok yang kita sukai. Keadilan Islam merentasi kaum, kelompok dan kecenderungan politik.
Memerdekakan jiwa
Kemerdekaan bukan sekadar menurunkan bendera penjajah dan menaikkan bendera sendiri. Kemerdekaan juga bermaksud membebaskan manusia daripada ketakutan, kebencian, prasangka dan manipulasi.
Kita mesti cukup yakin dengan agama dan identiti kita, sehingga kita tidak perlu membenci orang lain untuk mempertahankannya.
Sebagai Muslim, kita mempertahankan Islam bukan dengan melakukan kezaliman terhadap orang lain, tetapi dengan memperlihatkan keindahan dan keadilan Islam kepada mereka. Allah SWT mengingatkan:
“Janganlah kebencian kamu terhadap sesuatu kaum mendorong kamu untuk berlaku tidak adil. Berlakulah adil, kerana adil itu lebih dekat kepada takwa.” (Surah al-Ma’idah: 8)
Ayat ini sangat besar maknanya bagi sebuah masyarakat majmuk seperti Malaysia. Kita boleh berbeza pendapat. Kita boleh berbeza parti. Kita boleh bersaing dalam pilihan raya. Kita boleh mempertahankan kepentingan masyarakat masing-masing. Tetapi jangan sampai perbezaan itu merampas keadilan daripada jiwa kita.
Merdeka adalah tanggungjawab
Generasi terdahulu telah memberikan kepada kita sebuah negara yang merdeka. Tanggungjawab generasi hari ini pula ialah menyerahkan kepada generasi selepas kita sebuah negara yang lebih aman, lebih adil dan lebih saling mempercayai.
Kita mahu seorang Melayu berasa selamat menjadi Melayu dan Muslim tanpa perlu hidup dalam ketakutan bahawa segala-galanya akan dirampas daripadanya. Kita mahu seorang Cina dan India berasa dihormati sebagai rakyat Malaysia tanpa perlu merasakan bahawa mereka hanyalah tetamu di tanah air sendiri.
Kita mahu saudara kita di Sabah dan Sarawak merasakan bahawa mereka bukan pelengkap kepada Persekutuan, tetapi rakan yang dihormati dalam pembinaan negara. Dan kita mahu generasi muda percaya bahawa Malaysia masih mempunyai ruang untuk mereka membina impian dan masa depan.
Semuanya demikian kerana akhirnya, negara ini ialah amanah yang mesti kita bangunkan bersama. Kita tidak akan menyelesaikan semua perbezaan dalam sehari, bahkan perbezaan akan terus wujud. Tetapi kita boleh memilih sama ada perbezaan itu mahu dijadikan bahan bakar ketakutan, atau diurus melalui keadilan, kebijaksanaan dan sikap saling menghormati.
Merdeka yang belum selesai
Mungkin kerana itu, selepas hampir tujuh dekad merdeka, pertanyaan kita tidak sepatutnya berhenti pada: “Benarkah Malaysia sudah merdeka?” Malaysia memang telah merdeka daripada penjajahan. Tetapi perjuangan seterusnya ialah memerdekakan pemikiran dan jiwa rakyat daripada ketakutan terhadap sesama sendiri.
Merdeka daripada politik yang memerlukan musuh untuk terus hidup. Merdeka daripada prasangka bahawa kejayaan satu kaum semestinya bererti kekalahan kaum yang lain. Merdeka daripada kebencian yang menyebabkan kita tidak lagi mampu berlaku adil kepada orang yang berbeza daripada kita.
Inilah kemerdekaan yang lebih sukar, kerana mengusir penjajah dari tanah air mungkin mengambil masa beberapa generasi, tetapi mengusir ketakutan, kebencian dan prasangka daripada jiwa manusia memerlukan tarbiah yang berterusan.
Maka tugas kita hari ini bukan sekadar mempertahankan kemerdekaan yang telah diwariskan. Tugas kita ialah menyempurnakan makna kemerdekaan itu.
Membina sebuah Malaysia yang setiap rakyat berasa aman, dihormati dan mempunyai peluang untuk berjaya; sebuah negara yang kukuh identitinya tetapi luas keadilannya, teguh prinsipnya tetapi santun mengurus perbezaannya.
Kemerdekaan yang matang bukan sekadar apabila penjajah meninggalkan tanah air. Kemerdekaan yang sebenar ialah apabila kita tidak lagi perlu menakutkan rakyat dengan rakyat yang lain untuk mempertahankan masa depan kita.
Merdeka tanah air ialah sebuah pencapaian. Memerdekakan jiwa daripada ketakutan dan kebencian ialah sebuah perjuangan. Dan perjuangan itu masih belum selesai.
Ustaz Tajul Arifin Che Zakaria
Naib Presiden
Pertubuhan IKRAM Malaysia
