Pendedahan Laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mengenai Lembaga Tabung Haji (TH) pada Julai 2026 membuka kembali persoalan besar mengenai tadbir urus, pengurusan kewangan dan amanah terhadap institusi kewangan Islam tersebut.
RCI yang ditubuhkan untuk menyiasat pengurusan dan operasi TH bagi tempoh 2014 hingga 2020 bukan sekadar mendedahkan kelemahan pentadbiran, malah menunjukkan bagaimana keputusan pengurusan dan pelaburan boleh memberikan kesan besar terhadap kedudukan kewangan sebuah institusi yang mengurus simpanan jutaan umat Islam (Suruhanjaya Siasatan Diraja, 2026).
Antara perkara yang paling menarik perhatian ialah kenyataan Menteri Kewangan II, Datuk Seri Amir Hamzah Azizan, bahawa masalah kewangan terdahulu TH melibatkan kesan hampir RM13 bilion. Angka tersebut merangkumi RM10.2 bilion yang dipindahkan kepada Urusharta Jamaah dan RM2.6 bilion dalam bentuk rosot nilai yang ditanggung TH.
Kenyataan ini memberikan gambaran bahawa masalah yang dihadapi TH sebelum penstrukturan bukanlah masalah kecil atau sekadar kelemahan operasi biasa (Kementerian Kewangan Malaysia, 2026).
Pendedahan RCI dan persoalan tadbir urus
Laporan RCI turut mengenal pasti 14 pelaburan terdahulu yang memerlukan penelitian lanjut melalui audit forensik.
Antara pelaburan tersebut ialah PT TH Indo Plantations, Emrail Sdn. Bhd., Putrajaya Perdana Bhd., TH Plantations Bhd., TH Properties Sdn. Bhd., TH Hotel & Residences Sdn. Bhd. dan FGV Bhd. RCI berpandangan bahawa pelaburan tertentu yang menyebabkan kemerosotan nilai aset perlu diteliti dengan lebih mendalam bagi menentukan proses membuat keputusan serta pihak yang bertanggungjawab (Suruhanjaya Siasatan Diraja, 2026).
Perkara ini amat penting kerana tadbir urus institusi amanah bukan hanya berkaitan keuntungan pelaburan, tetapi juga proses bagaimana keputusan dibuat, tahap penelitian yang dilakukan, pengurusan risiko dan akauntabiliti pihak yang mempunyai kuasa membuat keputusan.
Dalam konteks TH, kelemahan tersebut menjadi lebih serius kerana wang yang diurus ialah wang pendeposit yang dikumpulkan untuk tujuan ibadah.
Bonus sehingga 13 bulan gaji
Satu lagi perkara yang menarik perhatian dalam laporan RCI ialah pemberian bonus kepada kakitangan TH. Menurut laporan tersebut, kadar bonus bagi kakitangan TH antara 2010 hingga 2017 adalah antara dua hingga 13 bulan, termasuk bonus tahunan dan bonus khas.
Pada 2014, bonus tahunan dan bonus khas dilaporkan boleh mencapai keseluruhan 13 bulan gaji dengan peruntukan kira-kira RM74 juta. RCI berpandangan bahawa pemberian bonus yang tinggi tersebut adalah tidak wajar mengambil kira masalah kewangan TH pada tempoh berkenaan, apabila nilai aset dilaporkan lebih rendah daripada liabiliti (Bernama, 2026).
RCI turut mencadangkan supaya amalan pemberian bonus yang terlalu tinggi dihentikan. Dalam kes TH Properties pula, RCI mencadangkan bonus berjumlah RM2.19 juta yang diberikan kepada ahli lembaga pengarah dan kakitangan tertentu pada 2017 dan 2018 ditarik balik kerana pemberian tersebut didapati tidak mematuhi peraturan yang ditetapkan (Bernama, 2026).
Persoalan yang timbul bukan semata-mata sama ada seseorang kakitangan layak menerima bonus. Persoalan lebih besar ialah kesesuaian pemberian tersebut dengan kedudukan kewangan institusi pada ketika itu.
Dalam prinsip tadbir urus korporat, ganjaran perlu mempunyai hubungan yang munasabah dengan prestasi, kemampuan kewangan dan kepentingan jangka panjang organisasi.
Penstrukturan semula 2018 dan peranan Dr Mujahid
Dalam memahami isu ini, kronologi perlu diberikan perhatian. Selepas perubahan kerajaan pada 2018, Datuk Seri Dr Mujahid Yusof Rawa sebagai Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama) memainkan peranan dalam proses pemulihan dan penstrukturan semula TH.
Dr Mujahid menyatakan bahawa ketika beliau mengambil alih portfolio tersebut, TH berhadapan jurang antara aset dan tanggungan sekitar RM10 bilion. Beliau turut menegaskan bahawa proses penstrukturan semula yang dilaksanakan antara 2018 hingga 2020 bertujuan menyelamatkan dan memulihkan kedudukan institusi tersebut (Mujahid Yusof Rawa, 2026).
Perkara ini penting kerana terdapat naratif politik yang sebelum ini menggambarkan penstrukturan semula TH sebagai tindakan menjual aset umat Islam. Sebaliknya, penjelasan Dr Mujahid menunjukkan bahawa penstrukturan tersebut berlaku dalam konteks usaha menangani masalah kewangan yang telah wujud.
Beliau sendiri kemudiannya menggesa laporan RCI didedahkan kepada umum supaya fakta mengenai masalah TH, proses pemulihan dan pihak yang bertanggungjawab dapat dinilai berdasarkan bukti, bukan tuduhan politik (Sinar Harian, 2026).
Oleh itu, sejarah TH perlu dibaca secara kronologi. Masalah kewangan yang membawa kepada penstrukturan perlu dibezakan daripada tindakan pemulihan yang dilakukan selepas 2018. Mengaitkan keseluruhan kerugian dengan proses penstrukturan semata-mata tanpa melihat keadaan kewangan sebelum penstrukturan akan menghasilkan gambaran yang tidak lengkap.
Amanah dan perspektif Islam
Daripada perspektif Islam, isu ini mempunyai dimensi yang lebih mendalam kerana pengurusan wang pendeposit merupakan suatu amanah. Allah SWT berfirman dalam Surah an-Nisa’ ayat 58 (maksudnya):
“Sesungguhnya Allah menyuruh kamu menyampaikan amanah kepada yang berhak menerimanya dan apabila kamu menjalankan hukum antara manusia, hendaklah kamu menghukum dengan adil.”
Prinsip amanah menuntut supaya pengurusan institusi Islam tidak dipengaruhi kepentingan politik, kronisme atau kepentingan individu. Pada masa yang sama, prinsip keadilan menuntut agar tuduhan terhadap mana-mana individu tidak dibuat tanpa bukti yang sah.
Oleh itu, pendedahan RCI perlu dilihat sebagai mekanisme akauntabiliti, bukannya alat untuk menghukum secara politik. Jika terdapat kelemahan tadbir urus, ia mesti dibaiki.
Jika terdapat keputusan pelaburan yang merugikan, proses membuat keputusan perlu diteliti. Jika terdapat pelanggaran peraturan atau undang-undang, pihak berkuasa perlu menjalankan siasatan dan mengambil tindakan berdasarkan bukti.
Kesimpulan
Laporan RCI Tabung Haji memberikan satu pengajaran penting mengenai hubungan antara amanah, tadbir urus dan akauntabiliti.
Angka hampir RM13 bilion yang dikaitkan dengan kesan kewangan masalah terdahulu, pendedahan mengenai 14 pelaburan yang memerlukan audit forensik serta pemberian bonus sehingga 13 bulan gaji menunjukkan bahawa isu yang berlaku bukan sekadar persoalan teknikal pengurusan kewangan.
Pada masa yang sama, proses pemulihan dan penstrukturan semula TH selepas 2018 perlu dinilai berdasarkan konteks sebenar masalah kewangan yang diwarisi. Peranan Dr Mujahid dalam proses tersebut juga wajar dinilai berdasarkan fakta dan dokumen, bukan semata-mata naratif politik.
Kesimpulannya, umat Islam mempunyai hak untuk mengetahui apa yang berlaku kepada institusi yang mengurus wang mereka. Namun, pencarian kebenaran mestilah berasaskan bukti, keadilan dan integriti. Tabung Haji bukan milik mana-mana parti politik. Ia merupakan institusi amanah umat Islam.
Oleh itu, pengajaran terbesar daripada RCI bukanlah untuk mencari kemenangan politik, tetapi memastikan bahawa kelemahan tadbir urus yang lalu tidak berulang dan setiap sen wang pendeposit diurus dengan penuh amanah.
SM Ismail
Rujukan
Bernama. (2026, July 30). RCI Tabung Haji cadang bonus TH Properties RM2.19 juta ditarik balik. https://majujohor.bernama.com/news.php?id=2587783
Kementerian Kewangan Malaysia. (2026). Tabung Haji kembali kukuh: Kerugian lalu hampir RM13 bilion akibat salah urus ditanggung semua.
Sinar Harian. (2026, July 23). RCI Tabung Haji: Nyahklasifikasi laporan lengkap segera, elak terus jadi modal fitnah – Dr Mujahid. https://www.sinarharian.com.my/ampArticle/789128
Suruhanjaya Siasatan Diraja. (2026). Laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja mengenai pengurusan dan operasi Lembaga Tabung Haji 2014–2020.
Bernama. (2026, July 29). RCI recommends forensic audit into 14 Tabung Haji investments. https://majujohor.bernama.com/news-en.php?id=2587777
