Laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mengenai Tabung Haji membuka ruang kepada rakyat untuk menilai semula kepentingan integriti dalam pengurusan organisasi.
Walaupun laporan tersebut mendedahkan pelbagai kelemahan yang berlaku dalam pengurusan dan tadbir urus institusi berkenaan, ia juga memberi peluang kepada semua pihak untuk mengambil iktibar dan melakukan pembaharuan.
Hakikatnya, sesebuah organisasi boleh berdepan pelbagai cabaran, tetapi kehilangan keyakinan rakyat adalah antara krisis paling besar yang sukar dipulihkan.
Dalam Islam, integriti bukan sekadar nilai pengurusan, tetapi sebahagian daripada amanah yang akan dipersoalkan di hadapan Allah SWT. Firman Allah SWT (maksudnya):
“Sesungguhnya Allah menyuruh kamu menyerahkan amanah kepada yang berhak menerimanya, dan apabila kamu menjalankan hukum antara manusia, hendaklah kamu menghukum dengan adil.” (Surah an-Nisa’: 58)
Ayat ini mengingatkan bahawa setiap jawatan, kuasa dan tanggungjawab merupakan amanah yang mesti dilaksanakan dengan penuh kejujuran, keadilan dan akauntabiliti. Berdasarkan pengajaran daripada kes Tabung Haji, terdapat lima pelajaran utama yang wajar dijadikan panduan demi mengembalikan keyakinan rakyat terhadap institusi negara.
1. Kepercayaan dibina melalui kebenaran dan ketelusan
Asas kepada keyakinan rakyat ialah kepercayaan. Kepercayaan pula tidak boleh dibina melalui persepsi atau retorik semata-mata, tetapi melalui kebenaran dan ketelusan. Laporan RCI mendapati bahawa kedudukan kewangan sebenar Tabung Haji pada tempoh tertentu tidak dipaparkan sepenuhnya mengikut piawaian pelaporan kewangan yang sepatutnya.
Perkara ini mewujudkan jurang antara realiti dan persepsi awam mengenai prestasi institusi tersebut. Apabila maklumat yang diterima tidak menggambarkan keadaan sebenar, keyakinan pemegang taruh pasti terjejas.
Pemimpin yang berintegriti tidak takut untuk menyampaikan fakta sebenar walaupun sukar diterima. Mereka memahami bahawa rakyat lebih menghormati kejujuran berbanding gambaran kejayaan yang tidak berasaskan realiti. Firman Allah SWT (maksudnya):
“Wahai orang-orang yang beriman, bertakwalah kepada Allah dan hendaklah kamu bersama-sama orang yang benar.” (Surah at-Taubah: 119)
Ketelusan mungkin menuntut keberanian, tetapi ia merupakan syarat utama untuk membina semula keyakinan rakyat.
2. Tadbir urus yang kukuh melindungi amanah rakyat
Kes Tabung Haji menunjukkan bahawa kelemahan tadbir urus boleh membawa implikasi yang besar kepada sesebuah organisasi. Apabila fungsi semak dan imbang tidak berjalan dengan berkesan, risiko salah urus dan keputusan yang kurang tepat akan meningkat.
Tadbir urus yang baik memerlukan peranan yang jelas antara lembaga pengarah, pengurusan dan pihak pengawal selia. Setiap keputusan penting mesti melalui proses penelitian yang telus dan bebas daripada konflik kepentingan.
Dalam konteks Islam, prinsip syura atau perbincangan bersama merupakan salah satu mekanisme tadbir urus yang dianjurkan. Firman Allah SWT bermaksud:
“…dan urusan mereka dijalankan secara bermesyuarat sesama mereka…” (Surah asy-Syura: 38)
Institusi yang mempunyai tadbir urus yang mantap bukan sahaja lebih berdaya tahan menghadapi cabaran, malah lebih diyakini oleh masyarakat.
3. Kepentingan organisasi mesti mengatasi kepentingan peribadi atau politik
Antara perkara yang diketengahkan dalam laporan RCI ialah isu campur tangan politik dalam beberapa keputusan yang melibatkan Tabung Haji. Walaupun sesebuah organisasi beroperasi dalam persekitaran yang dipengaruhi pelbagai pihak, keputusan organisasi hendaklah sentiasa berasaskan kepentingan institusi dan pemegang taruh.
Pemimpin yang berintegriti akan meletakkan kepentingan organisasi mengatasi kepentingan individu, kelompok atau agenda jangka pendek. Mereka berani membuat keputusan yang betul walaupun keputusan tersebut tidak popular. Rasulullah SAW bersabda:
“Setiap kamu adalah pemimpin dan setiap kamu akan ditanya tentang kepimpinannya.” (Riwayat al-Bukhari dan Muslim)
Hadis ini menegaskan bahawa kepimpinan bukan keistimewaan, tetapi tanggungjawab yang akan dipersoalkan. Justeru, sebarang keputusan yang melibatkan amanah rakyat hendaklah dibuat secara profesional dan bebas daripada pengaruh yang boleh menjejaskan kepentingan institusi.
4. Jawatan adalah amanah yang memerlukan kompetensi
Salah satu cadangan penting dalam laporan RCI ialah keperluan memastikan pelantikan ahli lembaga dan kepimpinan dibuat berdasarkan kelayakan, pengalaman dan kepakaran yang sesuai.
Dalam Islam, amanah hendaklah diberikan kepada individu yang bukan sahaja jujur, tetapi juga berkemampuan melaksanakan tanggungjawab tersebut. Kisah Nabi Musa a.s. yang dirakamkan dalam al-Quran memberi panduan yang sangat jelas mengenai perkara ini. Firman Allah SWT (maksudnya):
“Sesungguhnya sebaik-baik orang yang kamu ambil bekerja ialah orang yang kuat lagi amanah.” (Surah al-Qasas: 26)
Ayat ini menggabungkan dua elemen penting kepimpinan iaitu kompetensi (kuat) dan integriti (amanah). Organisasi yang mengutamakan merit dan kompetensi dalam pelantikan kepimpinan akan lebih berupaya membuat keputusan yang tepat dan mengurus risiko dengan berkesan.
5. Akauntabiliti adalah kunci pemulihan kepercayaan
Apabila berlaku kesilapan, langkah pertama untuk memulihkan keyakinan bukanlah mencari alasan, tetapi mengambil tanggungjawab.
Laporan RCI turut mencadangkan tindakan susulan termasuk audit forensik dan siasatan lanjut terhadap beberapa keputusan serta pelaburan yang dibuat. Langkah ini penting bagi memastikan setiap tindakan yang diambil dapat dinilai secara objektif dan dipertanggungjawabkan.
Budaya akauntabiliti bermaksud setiap pemimpin bersedia menjelaskan keputusan yang dibuat dan menerima akibat daripada keputusan tersebut. Inilah ciri utama organisasi yang matang dan berintegriti. Firman Allah SWT bermaksud:
“Maka sesiapa yang mengerjakan kebaikan sebesar zarah akan melihat balasannya, dan sesiapa yang mengerjakan kejahatan sebesar zarah akan melihat balasannya.” (Surah az-Zalzalah: 7-8)
Prinsip pertanggungjawaban ini menjadi asas kepada tadbir urus yang baik dan usaha membina semula kepercayaan masyarakat.
Kembalikan keyakinan rakyat
Kes Tabung Haji seharusnya tidak hanya dilihat sebagai kisah kelemahan masa lalu, tetapi sebagai titik perubahan untuk membina masa depan yang lebih baik. Rakyat mahu melihat institusi yang telus, pemimpin yang amanah dan sistem yang berfungsi dengan berkesan.
Mereka mahu yakin bahawa setiap ringgit yang diamanahkan diurus dengan jujur dan setiap keputusan dibuat demi kepentingan rakyat.
Membina semula keyakinan bukan tugas yang mudah. Ia memerlukan komitmen yang berterusan terhadap integriti, ketelusan, akauntabiliti dan profesionalisme. Namun, sejarah membuktikan bahawa institusi yang berani mengakui kelemahan dan melakukan pembaharuan mempunyai peluang yang lebih besar untuk bangkit semula.
Akhirnya, pengajaran terbesar daripada kes ini ialah kepercayaan rakyat merupakan aset yang tidak ternilai harganya. Ia mengambil masa yang lama untuk dibina, tetapi boleh hilang dalam sekelip mata.
Oleh itu, setiap pemimpin dan organisasi perlu menjadikan integriti sebagai teras dalam setiap keputusan, demi mengembalikan dan mengekalkan keyakinan rakyat.
Prof. Dr. Hanim Salleh
Ketua Kluster Kepimpinan
JKP Agenda Nasional
Pertubuhan IKRAM Malaysia
Profesor, Universiti Tenaga Nasional
Rujukan
- Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) Mengenai Pengurusan dan Operasi Lembaga Tabung Haji 2014-2020, laporan didedahkan kepada umum pada 29 Julai 2026.
- Bernama. RCI Report Reveals Governance Weaknesses, Political Interference in Tabung Haji (29 Julai 2026).
- Malay Mail. Simplified: The Tabung Haji RCI Report and What It Said (11 Ogos 2026).
- The Star. RCI Report Recommends Major Governance Overhaul for Tabung Haji (29 Julai 2026).
