Peperangan di Asia Barat bukanlah satu episod baharu, tetapi rentetan sejarah panjang yang berselirat antara warisan penjajahan, politik identiti, perebutan sumber serta kegagalan struktur keselamatan serantau.
Untuk memahami konflik ini secara mendalam, kita perlu melihatnya sebagai satu “ekosistem krisis” yang bukan hanya melibatkan pertembungan dua pihak, tetapi juga hasil interaksi kuasa global, negara serantau dan gerakan bukan negara.
Dari sudut sejarahnya, salah satu akar penting konflik moden Asia Barat bermula selepas kejatuhan Empayar Uthmaniyah pada akhir Perang Dunia Pertama. Perjanjian seperti Sykes-Picot 1916 membahagikan wilayah Arab mengikut kepentingan kuasa barat, khususnya United Kingdom dan Perancis.
Pembentukan sempadan yang tidak mengambil kira realiti etnik dan mazhab menjadi benih ketidakstabilan berpanjangan. Rashid Khalidi dalam The Hundred Years’ War on Palestine (2020) menegaskan bahawa campur tangan kolonial mewujudkan struktur konflik yang diwarisi hingga kini.
Perang 1967
Konflik paling simbolik ialah pertikaian antara Israel dan Palestin. Penubuhan Israel pada 1948, yang diisytiharkan oleh David Ben-Gurion, mencetuskan perang Arab-Israel pertama. Perang 1967 pula menyaksikan Israel menawan Tebing Barat, Gaza dan Baitulmaqdis Timur.
Sejak era tersebut, isu pendudukan, penempatan haram, keselamatan dan hak pelarian menjadi titik api berterusan. Menurut laporan United Nations (UN OCHA, 2023–2024), kitaran keganasan meningkat setiap kali rundingan damai menemui kebuntuan.
Barangkali untuk mengatakan bahawa satu pihak sahaja sebagai “pencetus” adalah simplifikasi berlebihan. Serangan mengejut oleh Hamas pada 7 Oktober 2023 terhadap Israel, mencetuskan tindak balas ketenteraan besar-besaran oleh kerajaan pimpinan Benjamin Netanyahu.
Tetapi Hamas sendiri lahir daripada konteks panjang pendudukan dan kebuntuan politik. Fawaz Gerges dalam ISIS: A History (2016) menunjukkan bahawa kumpulan bersenjata sering muncul daripada ruang politik yang tertutup dan rasa terpinggir.
Perang Antarabangsa
Di sebalik konflik Israel-Palestin, Asia Barat juga digoncang oleh perang proksi antara Iran dan Arab Saudi, khususnya di Yaman juga Syria.
Perang Syria yang bermula pada 2011, dalam gelombang Arab Spring, berkembang menjadi konflik pelbagai pihak melibatkan kerajaan Bashar al-Assad, kumpulan pembangkang, militan seperti ISIS serta campur tangan kuasa luar seperti Rusia dan Amerika Syarikat.
Menurut International Crisis Group (2022), perang di Syria menjadi contoh bagaimana konflik dalaman boleh bertukar menjadi perang antarabangsa melalui jaringan pakatan dan kepentingan geopolitik.
Faktor ekonomi juga tidak boleh diabaikan. Asia Barat menyimpan antara rizab minyak terbesar dunia. Sejak era embargo minyak 1973, geopolitik tenaga menjadi alat tawar-menawar strategik.
Michael Ross dalam The Oil Curse (2012) berhujah bahawa kebergantungan kepada minyak sering melemahkan institusi demokrasi dan memperkukuh politik autoritarian, sekali gus meningkatkan risiko konflik dalaman.
Siapa pencetusnya?
Jika ditelusuri sedari awalnya, tiada satu pun pencetus tunggal. Konflik ini adalah hasil lapisan sejarah, penjajahan, nasionalisme, agama, geopolitik dan perebutan kuasa. Setiap fasa mempunyai “trigger” yang tersendiri.
Dalam konflik Israel-Palestin, kedua-dua pihak saling menuding jari. Dalam konflik Syria dan Yaman, campur tangan luar mempercepat eskalasi. Dalam banyak keadaan, kegagalan diplomasi menjadi pencetus senyap yang membenarkan senjata berbicara.
Persoalan lebih berat adalah, bilakah tragedi ini akan berakhir? Sejarah menunjukkan bahawa konflik berpanjangan hanya reda apabila wujud tiga elemen serentak iaitu keletihan perang (war fatigue), tekanan antarabangsa yang konsisten dan kepimpinan politik yang berani mengambil risiko damai.
Perjanjian Camp David 1978 antara Israel dan Mesir berlaku selepas perang berulang dan perubahan kepimpinan. Perjanjian Oslo 1993 pula lahir daripada pengiktirafan bersama walaupun akhirnya gagal disempurnakan.
Namun hari ini, polarisasi politik domestik di Israel dan Palestin serta percaturan kuasa global yang semakin multipolar menyukarkan penyelesaian dua negara yang pernah disokong komuniti antarabangsa. Laporan RAND Corporation (2024) menyatakan bahawa tanpa pelan politik pascakonflik yang jelas, sebarang gencatan senjata hanya bersifat sementara.
Bagaimana penyelesaiannya?
Akhirnya, peperangan di Asia Barat bukan hanya soal sempadan, tetapi soal naratif iaitu siapa berhak ke atas tanah, siapa mangsa, siapa penindas. Selagi naratif eksklusif mengatasi prinsip kemanusiaan sejagat, barangkali konflik akan berulang dalam bentuk berbeza.
Penyelesaiannya memerlukan keberanian moral untuk mengakui penderitaan kedua-dua pihak, reformasi politik dalaman serta tekanan konsisten masyarakat antarabangsa terhadap pelanggaran hak asasi.
Tragedi ini akan berakhir bukan apabila satu pihak menang keseluruhannya, tetapi apabila semua pihak sedar bahawa kemenangan ketenteraan tidak pernah melahirkan keamanan yang berkekalan.
Hal keadaannya seperti yang dinyatakan oleh mantan Setiausaha Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) Kofi Annan, “There is no military solution to political problems.” Keamanan hanya lahir daripada kompromi, keadilan dan pengiktirafan bersama terhadap maruah manusia.
Selagi faktor struktur iaitu penjajahan warisan, autoritarianisme, geopolitik minyak dan politik identiti tidak ditangani secara jujur, konflik Asia Barat akan kekal sebagai bara dalam sekam dunia moden.
Tetapi sejarah juga mengajar bahawa konflik paling getir pun akhirnya menemui titik damai apabila manusia memilih masa depan bersama berbanding dendam masa lalu.
Atriza Umar
Pegawai Kanan
Jabatan Pendidikan Masyarakat
Pertubuhan IKRAM Malaysia
