Apabila isu halal dibincangkan di ruang awam, masyarakat mahukan dua perkara yang sama penting. Pengguna mahu membuat pilihan dengan yakin, sementara pengusaha mahu dinilai secara adil.
Kedua-duanya memerlukan maklumat yang jelas dan boleh disemak. Perkembangan semasa, termasuk langkah Kementerian Perdagangan Dalam Negeri dan Kos Sara Hidup (KPDN) mempertingkatkan pemantauan penggunaan logo halal serta penjelasan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan mengenai produk tanpa logo, memberi ruang untuk memperkukuh kefahaman bersama.
Perbincangan ini boleh bermula dengan memahami fungsi pensijilan dan cara menggunakannya dalam kehidupan seharian.
Apakah peranan SPHM?
Sijil Pengesahan Halal Malaysia (SPHM) ialah mekanisme untuk mengesahkan pematuhan terhadap keperluan halal dalam skop pensijilan. Kehalalan pula bergantung pada pematuhan sebenar terhadap kehendak syarak.
Pensijilan membantu pengguna kerana banyak perkara, termasuk sumber ramuan, cara pengendalian dan kawalan pencemaran kilang, sukar diketahui melalui pemerhatian atau pembacaan label semata-mata. Pengesahan yang boleh disemak mengurangkan kebergantungan pengguna pada andaian dan memudahkan pengusaha menerangkan pematuhan mereka.
Di Malaysia, pensijilan halal melibatkan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dan pihak berkuasa agama negeri. Pengguna boleh merujuk Direktori Halal Malaysia untuk menyemak butiran yang berkaitan, termasuk produk atau premis dan tempoh sah pensijilan.
Langkah ini membantu pengguna memahami sejauh mana sesuatu pengesahan terpakai, terutama apabila maklumat diperoleh melalui iklan atau dikongsi semula dalam talian.
Dalam pada itu, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan turut menjelaskan bahawa ketiadaan sijil atau logo halal tidak semestinya bermakna sesuatu produk itu haram. Apabila maklumat yang ada belum meyakinkan, pengguna boleh mendapatkan penjelasan atau menangguhkan pembelian.
Pengguna berhak memilih mengikut tahap keyakinannya. Pada masa yang sama, kenyataan kepada orang ramai tentang hukum atau status sesuatu produk memerlukan asas yang boleh dipertanggungjawabkan. Ruang untuk berhati-hati dan kewajipan untuk berlaku adil perlulah berjalan seiring.
Maqasid syariah dalam pilihan seharian
Surah al-Baqarah, ayat 168, menyeru manusia supaya mengambil yang halal lagi baik (halalan toyyiban). Dalam kerangka maqasid syariah, penjagaan agama terserlah apabila pengguna mendapat maklumat yang membantu mereka memenuhi tuntutan memilih yang halal.
Penjagaan nyawa pula mengajak masyarakat memberi perhatian kepada kebersihan, keselamatan dan kesesuaian makanan dengan keperluan masing-masing. Semakan pensijilan dan pembacaan maklumat seperti kandungan ramuan atau alergen saling melengkapi kerana setiap satunya menjawab soalan yang berbeza.
Dalam pendidikan masyarakat, semangat penjagaan akal boleh diterjemahkan melalui amalan tabayyun, iaitu menyemak maklumat sebelum membuat kesimpulan atau menyebarkannya. Apabila sesuatu dakwaan tular, masyarakat boleh meneliti sumber asal, tarikh dan konteksnya.
Jika maklumat masih belum lengkap, menyatakan bahawa perkara itu belum dapat dipastikan ialah cara yang jujur untuk menyampaikan apa yang diketahui. Sikap ini membantu perbincangan tentang halal kekal tenang walaupun pandangan dan tahap keyakinan berbeza.
Penjagaan harta pula dapat dilihat melalui urus niaga yang telus. Pembeli berhak menerima maklumat yang tepat tentang apa yang dibayarnya, manakala pengusaha berhak dinilai berdasarkan maklumat yang sahih.
Seterusnya, penjagaan keturunan, dalam konteks pendidikan keluarga, boleh diterjemahkan melalui teladan ibu bapa. Anak-anak belajar membaca label, bertanya dengan sopan dan menahan diri daripada menyebarkan maklumat yang belum diperiksa. Mereka juga belajar bahawa seseorang boleh berpegang pada pilihannya sambil menghormati orang lain.
Pendidikan halal yang membina kefahaman
Sekolah, surau mahupun persatuan penduduk boleh mengajar masyarakat membezakan antara tiga keadaan yang biasa ditemui. Ada maklumat pensijilan yang boleh dipadankan dengan rekod rasmi. Ada paparan logo yang masih perlu disemak. Ada juga keadaan apabila maklumat pensijilan tidak dipaparkan.
Bagi setiap keadaan, pengguna boleh dilatih menjawab dua soalan. Apakah yang sudah diketahui? Apakah yang masih perlu disemak? Soalan ini boleh digunakan ketika membeli-belah, membuat pesanan dalam talian atau menerima mesej dalam kumpulan keluarga.
Pengusaha juga sebahagian daripada usaha pendidikan ini. Bimbingan yang praktikal boleh membantu mereka menyusun rekod pembekal, menerangkan cara bahan dikendalikan dan memastikan pekerja tahu tindakan yang perlu diambil apabila berlaku perubahan.
Di pihak pengguna, soalan yang khusus dan sopan memberi ruang kepada pengusaha untuk menjawab dengan jelas. Pihak berkuasa pula seharusnya mengeluarkan maklumat rasmi yang mudah dicapai yang membantu kedua-dua pihak merujuk kepada asas yang sama.
SPHM memberi masyarakat cara untuk menyemak pengesahan halal. Maqasid syariah memberi arah kepada cara pengesahan itu digunakan, daripada menjaga tuntutan agama dan kesihatan hinggalah memelihara hak pengguna serta pengusaha.
Kesejahteraan bersama terbina apabila pengguna boleh memilih dengan yakin, pengusaha boleh menjelaskan amalan mereka dengan telus dan masyarakat boleh membincangkan perkara yang masih diragui dengan adab.
Mengajar masyarakat menghadapi ruang kelabu
Dalam pada itu, penjelasan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan pada 7 November 2026 membawa perhatian kepada keadaan yang kerap ditemui. Apabila SPHM atau logo halal tiada, pengguna boleh menilai maklumat mengikut jenis produk.
Sebagai contohnya, membeli buah segar yang jelas jenisnya berbeza daripada membeli hidangan ayam yang sumbernya belum diketahui. Dalam keadaan kedua, soalan seperti “Ayam ini datang daripada pembekal mana?” lebih khusus daripada semata-mata bertanya “Halal ke?”
Jika maklumat masih belum meyakinkan, pengguna boleh menangguhkan pembelian. Menangguhkan pembelian ialah keputusan peribadi yang boleh dibuat ketika ragu. Menyatakan kepada orang ramai bahawa produk itu haram memerlukan asas yang boleh dipertanggungjawabkan.
Atriza Umar
Pegawai Kanan
Jabatan Pendidikan Masyarakat
Pertubuhan IKRAM Malaysia
