Tragedi yang menimpa Allahyarham Irene Sofiya Mohd Khairool Faisal, 16 tahun, di sebuah sekolah di Yong Peng, Johor, pada 3 Oktober 2026 mengundang kesedihan dan keprihatinan yang mendalam.
Pelajar Tingkatan Empat itu ditemukan tidak sedarkan diri di dewan sebuah sekolah sebelum disahkan meninggal dunia. Seorang remaja lelaki berusia 16 tahun telah direman bagi membantu siasatan, manakala motif dan keadaan sebenar kejadian masih dalam siasatan pihak berkuasa.
Dalam keadaan seperti ini, masyarakat perlu memberikan ruang kepada pihak berkuasa menjalankan siasatan tanpa membuat spekulasi atau menghukum mana-mana individu sebelum proses perundangan selesai.
Namun begitu, tragedi yang berlaku tetap mengundang satu persoalan yang lebih besar: Apakah yang sedang kita lakukan dalam mendidik anak lelaki kita untuk menjadi lelaki yang mampu mengawal diri, menghormati orang lain dan memikul amanah kehidupan?
Persoalan ini amat relevan apabila dikaitkan dengan konsep qawwam yang disebut oleh Allah SWT dalam al-Quran. Allah SWT berfirman:
الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ
Terjemahannya: “Kaum lelaki itu adalah pemimpin dan pelindung bagi kaum wanita.” (Surah an-Nisa’, 4: 34)
Ayat ini sering dibincangkan dalam konteks kepimpinan lelaki dalam keluarga. Namun, konsep qawwam tidak seharusnya difahami sebagai keistimewaan atau kuasa mutlak lelaki terhadap wanita. Sebaliknya, ia merupakan suatu amanah yang menuntut tanggungjawab, perlindungan, keadilan, kebijaksanaan dan akhlak.
Seorang lelaki tidak menjadi qawwam hanya kerana dia lelaki. Dia perlu melalui proses pendidikan yang membentuk keupayaan memimpin dirinya sendiri sebelum diberikan amanah memimpin orang lain. Dalam konteks inilah ibu bapa mempunyai peranan yang amat besar.
Membesarkan anak lelaki bukan sekadar mengejar kecemerlangan
Dalam budaya pendidikan moden, kejayaan anak sering dikaitkan dengan pencapaian akademik, kemasukan ke universiti, pekerjaan yang baik dan kedudukan ekonomi. Ibu bapa begitu prihatin terhadap keputusan peperiksaan sehingga kadangkala aspek pembentukan karakter terpinggir daripada perhatian ibu bapa.
Kita bertanya kepada anak tentang markah dan keputusan peperiksaan, tetapi adakah kita bertanya bagaimana mereka mengurus kemarahan? Adakah mereka tahu menerima penolakan? Adakah mereka mampu mengakui kesilapan? Adakah mereka boleh meminta maaf? Adakah mereka tahu bagaimana menyelesaikan perselisihan tanpa kekerasan?
Soalan-soalan tersebut sebenarnya amat penting dalam membentuk lelaki qawwam. Seorang anak lelaki mungkin mempunyai keputusan akademik yang cemerlang, tetapi jika dia tidak mampu mengawal emosi, menghormati orang lain atau bertanggungjawab terhadap tindakannya, pendidikan yang diterimanya masih belum lengkap dalam memegang amanah kehidupan.
Lelaki kuat bukan lelaki yang kasar
Antara cabaran pendidikan anak lelaki ialah kecenderungan sesetengah masyarakat menyamakan kelelakian dengan kekerasan. Ungkapan seperti “lelaki mesti kuat”, “jangan mengalah” atau “kalau orang pukul, pukul balik” mungkin diucapkan tanpa niat buruk, tetapi perlu difahami dalam konteks pendidikan yang lebih luas.
Anak lelaki perlu mengetahui bahawa kekuatan tidak bermaksud perlu agresif. Lelaki yang kuat ialah lelaki yang mampu mengawal dirinya ketika marah.
Anak lelaki boleh berasa marah tetapi tidak membiarkan kemarahan menentukan tindakannya. Dia boleh berasa kecewa tetapi tidak menjadikan kekecewaan sebagai alasan menyakiti orang lain.
Dia boleh berhadapan konflik tetapi memilih jalan yang matang. Inilah bentuk maskuliniti yang perlu dibina. Kita tidak mahu melahirkan lelaki yang ditakuti kerana kekerasannya. Kita mahu melahirkan lelaki yang dihormati kerana akhlak dan kematangannya.
Ayah perlu menjadi qudwah
Dalam proses membentuk anak lelaki, ayah mempunyai kedudukan yang sangat penting. Anak belajar tentang makna menjadi lelaki bukan hanya melalui nasihat, tetapi melalui pemerhatian.
Bagaimana seorang ayah bercakap dengan isterinya? Bagaimana dia mengurus kemarahan? Bagaimana dia bertindak apabila berlaku perselisihan? Adakah dia membantu pekerjaan rumah? Adakah dia mampu meminta maaf apabila melakukan kesilapan? Adakah dia menunjukkan kasih sayang kepada anak-anak?
Semua ini menjadi pendidikan secara langsung. Jika ayah mengajar anak supaya menghormati wanita tetapi dalam kehidupan seharian menunjukkan perilaku yang sebaliknya, anak akan belajar daripada perbuatan, bukan kata-kata.
Sebab itu, pendidikan qawwam memerlukan qudwah. Ayah bukan sekadar pencari nafkah. Ayah ialah murabbi yang membentuk pandangan anak lelaki tentang tanggungjawab, maruah, kepimpinan dan hubungan antara lelaki dengan wanita.
Ibu membentuk empati anak lelaki
Peranan ibu pula tidak kurang penting. Ibu merupakan antara insan paling awal yang mengajar anak lelaki tentang kasih sayang, empati dan hubungan manusia. Anak lelaki perlu dibiasakan menghormati ibunya, membantu urusan rumah dan memahami bahawa kerja penjagaan bukan semata-mata tugas wanita.
Apabila anak lelaki melihat ibunya dihormati oleh ayah, dia belajar bahawa wanita mempunyai maruah yang wajib dijaga. Apabila dia melihat ibunya didengar dan dihargai, dia belajar bahawa kepimpinan tidak bermaksud menutup suara orang lain.
Apabila dia dibimbing untuk meminta maaf selepas menyakiti perasaan ibu atau adik-beradiknya, dia belajar bahawa lelaki yang matang tidak takut mengakui kesalahan.
Mengajar anak menerima penolakan
Satu lagi aspek penting yang perlu diberikan perhatian ialah kemampuan anak lelaki menerima penolakan. Tidak semua kehendak akan dipenuhi. Tidak semua orang akan menyukai kita. Tidak semua pandangan akan diterima. Tidak semua hubungan berakhir seperti yang diharapkan.
Anak lelaki perlu memahami bahawa seseorang mempunyai hak untuk berkata “tidak”. Kemampuan menerima “tidak” tanpa penghinaan, ugutan atau kekerasan merupakan sebahagian daripada kematangan emosi.
Pendidikan ini perlu bermula sejak kecil. Anak perlu belajar bahawa kegagalan dan penolakan merupakan sebahagian daripada kehidupan. Jika setiap kehendak anak sentiasa dipenuhi, mereka mungkin sukar menerima realiti apabila berhadapan dengan dunia sebenar.
Cabaran media sosial dan dunia digital
Anak lelaki hari ini turut berhadapan dengan cabaran yang tidak pernah dialami oleh generasi terdahulu pada skala yang sama. Media sosial, permainan dalam talian dan kandungan digital boleh mempengaruhi cara mereka memahami hubungan, kejayaan, kuasa dan kelelakian.
Konflik yang dahulu berakhir selepas meninggalkan sekolah kini boleh berterusan melalui telefon. Penghinaan, provokasi, buli siber dan tekanan rakan sebaya boleh berlaku sepanjang hari.
Justeru, ibu bapa tidak boleh menyerahkan pendidikan moral anak kepada algoritma. Anak perlu diajar menilai kandungan, mengawal penggunaan teknologi dan memahami bahawa kebebasan digital mempunyai tanggungjawab moral.
Pengawasan tanpa hubungan boleh menyebabkan anak belajar menyembunyikan; hubungan tanpa batasan pula boleh menyebabkan anak kehilangan disiplin. Pendekatan terbaik ialah gabungan kasih sayang, komunikasi, kepercayaan dan ketegasan.
Rumah sebagai benteng pertama
Tragedi Irene juga mengingatkan kita bahawa keselamatan dan pembentukan anak bukan hanya tanggungjawab sekolah. Sekolah perlu mempunyai sistem keselamatan yang kukuh, guru perlu peka terhadap perubahan tingkah laku pelajar dan masyarakat perlu membina persekitaran yang selamat. Namun, sekolah tidak boleh menggantikan keluarga.
Guru tidak mungkin mengawasi anak sepanjang masa. Kamera keselamatan boleh merakam peristiwa, tetapi tidak mampu membentuk akhlak. Peraturan boleh mengawal tingkah laku, tetapi tidak semestinya membentuk kesedaran dalaman.
Sebab itu, rumah mesti menjadi benteng pertama.Ibu bapa perlu mengetahui siapa rakan anak, memahami masalah yang dihadapinya, memberi ruang untuk berbicara dan mengambil serius perubahan emosi atau tingkah laku.
Agenda generasi ibu bapa 40 tahun ke atas
Bagi generasi ibu bapa dan aktivis dakwah yang berusia 40 tahun ke atas, isu ini wajar dilihat sebagai agenda pembinaan generasi. Kita tidak hanya mahu melahirkan anak lelaki yang mempunyai ijazah, pekerjaan dan pendapatan yang baik.
Kita mahu melahirkan lelaki yang mampu menjadi suami yang amanah, ayah yang penyayang, pemimpin yang adil dan anggota masyarakat yang bertanggungjawab. Kita sedang mendidik bukan sekadar seorang anak lelaki. Kita sebenarnya sedang mendidik bakal suami, bakal ayah dan bakal pemimpin keluarga.
Penutup
Tragedi Irene Sofiya tidak sepatutnya dijadikan ruang untuk membuat spekulasi atau menghukum mana-mana pihak sebelum siasatan selesai. Sebaliknya, ia wajar menjadi cermin untuk masyarakat melakukan muhasabah tentang pendidikan anak-anak.
Kita perlu mengajar anak lelaki mengawal kemarahan sebelum kemarahan mengawal mereka. Kita perlu mengajar mereka menghormati wanita, menerima penolakan, menyelesaikan konflik secara aman dan meminta pertolongan apabila berhadapan masalah.
Kita mahu melahirkan lelaki yang kuat tetapi tidak kasar, tegas tetapi tidak zalim, berani tetapi tidak melulu, berilmu tetapi tidak sombong dan mempunyai kuasa tetapi tahu mengawal diri. Itulah hakikat qawwam.
Lelaki qawwam bukan lelaki yang ditakuti oleh keluarganya, tetapi lelaki yang membuat keluarganya berasa aman. Dia bukan lelaki yang menggunakan kekuatan untuk menundukkan orang lain, tetapi lelaki yang menggunakan kekuatannya untuk melindungi.
Akhirnya, sebelum seorang lelaki mampu memimpin keluarganya, dia perlu belajar memimpin dirinya sendiri. Dan sebelum kita menuntut anak lelaki menjadi qawwam, kita sebagai ibu bapa perlu terlebih dahulu menunjukkan kepada mereka rupa sebenar seorang lelaki yang hidup dengan amanah, rahmah dan takwa.
Dr. Mohd Yusri Ibrahim
Ahli Pertubuhan Ilmuwan dan Cendekiawan Muslim Malaysia (ILMAN)
