Apabila membicarakan penyertaan wanita dalam politik dan kepimpinan negara, perbahasan sering tersasar kepada persoalan jantina, sedangkan isu sebenar ialah keadilan, peluang dan kompetensi.
Forum “Menjadikan 30% Satu Realiti” yang dianjurkan sempena Projek 30% hadir tepat pada waktunya untuk mendidik masyarakat bahawa sasaran 30 peratus bukan semata-mata angka dalam laporan dasar, tetapi simbol kepada kesungguhan negara membina sistem kepimpinan yang lebih inklusif, progresif dan berteraskan merit.
Malaysia bukan kekurangan wanita yang berkualiti. Malah, wanita mendominasi kemasukan ke institusi pengajian tinggi, cemerlang dalam profesion perubatan, pendidikan, perundangan, kejuruteraan, penyelidikan, keusahawanan dan sektor awam.
Namun apabila tiba kepada jawatan membuat keputusan, bilangan mereka masih jauh daripada mencerminkan kemampuan sebenar. Persoalan yang perlu ditanya bukan lagi “Adakah wanita mampu memimpin?” tetapi “Mengapa peluang mereka masih terbatas walaupun kelayakan mereka semakin meningkat?”
Lensa budaya patriarki yang masih menguasai?
Realitinya, ramai masih melihat kepimpinan melalui lensa budaya patriarki, bukan melalui prinsip keadilan yang diajarkan oleh Islam.
Patriarki ialah budaya yang meletakkan lelaki sebagai kelompok yang lebih berhak memimpin semata-mata kerana jantinanya, walaupun mungkin terdapat wanita yang lebih berilmu, lebih berintegriti dan lebih berkeupayaan. Budaya seperti ini akhirnya merugikan masyarakat kerana bakat terbaik tidak dimanfaatkan sepenuhnya.
Islam sejak awal sebenarnya telah memperkenalkan prinsip yang sangat jelas mengenai amanah kepimpinan. Allah SWT berfirman (maksudnya):
“Sesungguhnya Allah menyuruh kamu menyampaikan amanah kepada yang berhak menerimanya, dan apabila kamu menetapkan hukum antara manusia hendaklah kamu menghukum dengan adil.” (Surah an-Nisa’: 58)
Ayat ini menjadi asas besar dalam konsep kepimpinan Islam. Allah tidak menyatakan bahawa amanah wajib diberikan kepada lelaki semata-mata, tetapi kepada mereka yang berhak, iaitu individu yang mempunyai ilmu, amanah, kebijaksanaan dan keupayaan.
Begitu juga halnya dengan firman Allah SWT yang bermaksud:
“Sesungguhnya orang yang paling mulia di sisi Allah ialah orang yang paling bertakwa.” (Surah al-Hujurat: 13)
Ayat ini mematahkan ukuran kemuliaan berdasarkan keturunan, bangsa atau jantina. Ukuran yang diiktiraf Allah ialah ketakwaan, akhlak dan integriti.
Fahami konteks di sebalik kisahnya
Dalam membincangkan isu kepimpinan wanita, terdapat pihak yang sering memetik hadis Nabi SAW:
“Tidak akan berjaya sesuatu kaum yang menyerahkan urusan mereka kepada seorang wanita.” (Riwayat al-Bukhari, No. 4425)
Hadis ini sahih dan wajib dihormati. Namun, para ulama berbeza pandangan dalam memahami maksud dan skop penggunaannya. Sebahagian ulama klasik memahami hadis ini secara umum bagi jawatan tertentu, manakala sebahagian ulama kontemporari seperti Dr. Yusuf al-Qaradawi, Prof. Wahbah az-Zuhaili, Prof. Mohammad Hashim Kamali dan Dr. Jasser Auda berpendapat bahawa hadis tersebut perlu difahami dalam konteks sejarah pemerintahan Empayar Parsi ketika itu serta tidak boleh dipisahkan daripada prinsip umum al-Quran mengenai keadilan, syura dan maslahat. Pendekatan ini menggunakan disiplin Maqasid asy-Syariah, iaitu memahami tujuan syariat dalam mencapai kemaslahatan manusia.
Al-Quran sendiri mengangkat kisah Ratu Saba’ sebagai seorang pemerintah yang bijaksana. Ketika menerima surat Nabi Sulaiman a.s., baginda tidak membuat keputusan secara terburu-buru.
Sebaliknya, baginda mengumpulkan pembesar negara, meminta pandangan mereka, menilai risiko peperangan dan akhirnya memilih jalan damai sebelum menerima kebenaran Islam.
Kisah ini dirakamkan secara terperinci dalam Surah an-Naml ayat 23 hingga 44. Menariknya, al-Quran tidak mengecam kepimpinan Ratu Saba’ kerana jantinanya, tetapi memuji kebijaksanaan dan keterbukaannya menerima kebenaran.
Wanita sebagai ilmuwan besar
Dalam sejarah Islam juga, Saidatina Aisyah r.a. bukan sahaja seorang isteri Rasulullah SAW, malah menjadi ilmuwan besar yang meriwayatkan lebih 2,200 hadis.
Para sahabat utama seperti Abu Musa al-Ash’ari r.a. mengakui bahawa apabila mereka menghadapi kesukaran dalam memahami sesuatu hukum, mereka merujuk kepada Aisyah r.a. Hal ini membuktikan bahawa autoriti ilmu wanita diterima dalam tradisi Islam sejak zaman awal.
Begitu juga asy-Syifa’ binti Abdullah, yang diberikan amanah oleh Khalifah Umar al-Khattab r.a. untuk mengawasi pasar Madinah. Jawatan ini bukan sekadar pentadbiran biasa, bahkan melibatkan penguatkuasaan, pemantauan ekonomi dan kepentingan awam. Pelantikan ini menunjukkan bahawa kelayakan menjadi asas utama dalam pemberian amanah.
Justeru, masyarakat perlu membezakan antara ajaran Islam dengan budaya patriarki. Tidak semua adat yang diwarisi merupakan tuntutan agama. Kadangkala budaya lebih mempengaruhi cara kita mentafsir agama sehingga menyebabkan wanita dipinggirkan daripada ruang membuat keputusan.
Perspektif Maqasid asy-Syariah
Forum “Menjadikan 30% Satu Realiti” sebenarnya mengajak masyarakat melihat isu ini daripada perspektif pembangunan negara. Kajian di pelbagai negara menunjukkan bahawa organisasi yang mempunyai kepelbagaian gender dalam kepimpinan cenderung menghasilkan keputusan yang lebih seimbang, lebih inovatif dan lebih mengambil kira kepentingan masyarakat secara menyeluruh. Kepelbagaian bukan bermaksud mengutamakan wanita, tetapi memastikan semua suara yang berkualiti turut didengari.
Dalam konteks Malaysia, sasaran 30 peratus bukanlah kuota mutlak yang menafikan merit. Sebaliknya, ia merupakan sasaran dasar bagi memastikan lebih ramai wanita yang layak diberikan peluang untuk bertanding, memimpin dan membuktikan kemampuan mereka. Selepas peluang diberikan, prestasi tetap menjadi ukuran utama.
Pendekatan ini selari dengan maqasid syariah yang menekankan pemeliharaan agama, nyawa, akal, keturunan dan harta. Jika seseorang wanita memiliki kompetensi yang mampu menjaga kepentingan rakyat, menegakkan keadilan dan mengelakkan kemudaratan, maka penyertaannya menjadi sebahagian daripada usaha mencapai maslahat umum.
Tokoh reformis Islam, Muhammad Abduh, pernah menyatakan bahawa “Keadilan ialah asas kepada kekuatan sesebuah tamadun.” (Muhammad Abduh, Al-A’mal al-Kamilah). Keadilan itu tidak akan sempurna jika peluang diberikan berdasarkan jantina semata-mata.
Manakala Prof. Mohammad Hashim Kamali menegaskan bahawa “Islam mengiktiraf kelayakan, amanah dan kepentingan awam sebagai asas utama dalam urus tadbir yang baik.” (Mohammad Hashim Kamali, Freedom, Equality and Justice in Islam, 2002)
Pendekatan yang sama turut dihuraikan oleh Dr. Jasser Auda, yang menjelaskan bahawa maqasid syariah menuntut pentafsiran hukum sentiasa mengambil kira realiti semasa dan kemaslahatan masyarakat. (Jasser Auda, Maqasid al-Shariah as Philosophy of Islamic Law, 2008)
Pendidikan masyarakat bermula dari rumah
Dalam masa yang sama, pendidikan masyarakat perlu bermula dari rumah. Anak lelaki perlu dididik supaya menghormati kepimpinan wanita yang berwibawa, manakala anak perempuan perlu diyakinkan bahawa ilmu, akhlak dan integriti mampu membawa mereka menjadi pemimpin yang dihormati.
Sekolah, universiti, media dan institusi agama juga mempunyai tanggungjawab besar membentuk budaya saling menghormati, bukannya menyuburkan stereotaip gender.
Akhirnya, kejayaan sesebuah negara tidak diukur dengan berapa ramai lelaki atau wanita berada di tampuk kuasa. Sebaliknya, kejayaan diukur apabila jawatan penting diisi oleh individu yang paling beramanah, paling berilmu dan paling berupaya memikul tanggungjawab. Itulah roh sebenar Islam.
Itulah semangat keadilan yang dibawa oleh al-Quran. Dan itulah mesej yang perlu dibawa kepada masyarakat melalui forum seperti “Menjadikan 30% Satu Realiti.”
Apabila masyarakat mula menilai pemimpin berdasarkan integriti, kompetensi dan manfaat kepada rakyat, bukannya berdasarkan jantina, ketika itulah Malaysia sedang melangkah menuju sebuah negara yang benar-benar matang, adil dan sejahtera.
Atriza Umar
Pegawai Kanan
Jabatan pendidikan Masyarakat
(Peserta, Forum Menjadikan 30% Satu Realiti | 22 Jun 2026 | Royal Selangor Club)
