Dilaporkan, lebih 100 jenazah rakyat Palestin akhirnya dikebumikan selepas hampir tiga tahun tertimbus di bawah runtuhan bangunan di Gaza. Sekurang-kurangnya 70 daripada mereka ialah kanak-kanak.
Jenazah dibalut dengan bendera Palestin, manakala gambar mereka diletakkan sebagai pengenalan terakhir kepada dunia. Pengebumian itu bukan sekadar upacara perpisahan. Ia merupakan bukti bahawa di Gaza, manusia bukan sahaja dinafikan hak untuk hidup, malah terpaksa menunggu bertahun-tahun untuk memperoleh hak dikebumikan secara bermaruah.
Perang ini bermula selepas serangan pimpinan Hamas pada 7 Oktober 2023, dan gencatan senjata yang berkuat kuasa pada Oktober 2025. Di sebalik angka dan tarikh, hakikat paling menghiris tetap tidak berubah. Setiap jenazah itu pernah mempunyai nama, wajah, suara, keluarga dan impian.
Mereka pernah makan bersama, bermain, bersekolah, bekerja dan menunaikan solat. Mereka bukan sekadar “angka korban” yang bergerak di skrin telefon. Mereka ialah manusia yang dunianya dihentikan secara tiba-tiba oleh letupan, api, debu dan runtuhan.
Seramai 55 orang ditemukan di bawah sebuah rumah keluarga Malaka yang diserang pada November 2023 ketika puluhan orang, termasuk mereka yang kehilangan tempat tinggal, berlindung di dalamnya. Penemuan tersebut, turut dilaporkan Al Jazeera.
Kehilangan segalanya
Bayangkan, seorang manusia kehilangan 73 ahli keluarga dalam satu pengeboman. Ibunya terbunuh. Anaknya terbunuh. Anak saudaranya terbunuh. Sepupunya turut terbunuh. Dalam kehidupan biasa, kehilangan seorang ahli keluarga pun boleh membuatkan dunia terasa gelap.
Di Gaza, ada manusia yang kehilangan hampir seluruh cabang keluarganya dalam beberapa saat. Mereka bukan sahaja menangisi orang yang pergi, tetapi terpaksa hidup bertahun-tahun tanpa dapat menemukan dan mengebumikan jasad orang tersayang.
Lebih menyayat hati ialah pengakuan bahawa keluarga mendengar jeritan mangsa dari bawah runtuhan, tetapi tidak mampu membantu. Mereka menggali dengan tangan, menarik sesiapa yang dapat dicapai dan memanggil mereka yang masih bernyawa. Namun, bumbung yang runtuh, timbunan konkrit dan kekurangan jentera menyebabkan sebahagian mangsa tidak dapat dikeluarkan.
Bayangkan mendengar suara ibu, abang atau anak meminta pertolongan, tetapi tangan kita terlalu lemah untuk mengangkat bongkah bangunan. Suara itu akhirnya terhenti, sedangkan kita masih berada beberapa meter daripada mereka.
Peduli Gaza
Inilah sebabnya tragedi Gaza tidak boleh dibaca sebagai angka kematian semata-mata. Kekurangan jentera berat, peralatan forensik dan kemudahan pengecaman DNA memanjangkan penderitaan keluarga.
Jawatankuasa Palang Merah Antarabangsa turut memberi amaran bahawa ribuan mangsa yang tertimbus mungkin tidak akan dapat dikenal pasti kerana keadaan jenazah semakin merosot dan proses pencarian terlalu perlahan. Laporan mengenai krisis pengecaman mangsa menunjukkan bahawa perang boleh terus menghukum seseorang walaupun selepas kematiannya.
Apakah makna “gencatan senjata” jika serangan udara masih berlaku dan orang awam terus terbunuh? Gencatan senjata bukan sekadar pengurangan jumlah letupan. Ia mesti bermaksud senjata benar-benar berhenti, orang awam dilindungi, bantuan dibenarkan masuk, mangsa yang tertimbus dikeluarkan dan kehidupan dapat dibina semula.
Jika serangan masih diteruskan atas alasan menyasarkan individu tertentu sedangkan orang awam turut terbunuh atau cedera, maka istilah gencatan senjata kehilangan makna moralnya.
Pendidikan kesedaran perlu berterusan
Serangan terhadap sebuah kenderaan di barat Bandar Gaza pada suatu hari minggu dilaporkan membunuh seorang lelaki dan anak perempuannya serta mencederakan enam yang lain. Tentera Israel menyatakan bahawa serangan tersebut menyasarkan seorang anggota Hamas dan hasilnya masih dinilai.
Namun, persoalan kemanusiaan tetap perlu dikemukakan, berapa ramai orang awam boleh dikorbankan atas nama mencapai satu sasaran? Siapakah yang akan bertanggungjawab apabila seorang anak terbunuh?
Masyarakat mesti dididik bahawa melindungi orang awam bukan bermaksud menyebelahi Hamas, dan mengecam pembunuhan rakyat Palestin bukan bermaksud membenci orang Yahudi. Kita mesti membezakan antara kerajaan, tentera, ideologi politik, kumpulan bersenjata dan manusia biasa.
Penolakan terhadap serangan ke atas orang awam ialah pendirian kemanusiaan, bukannya kebencian terhadap agama atau bangsa tertentu. Keadilan tidak akan lahir jika satu kezaliman dijadikan alasan untuk melakukan kezaliman yang lain.
Orang awam tidak boleh dijadikan sasaran
Pembunuhan orang awam Israel dan pengambilan tebusan pada 7 Oktober 2023 juga tidak boleh dibenarkan. Tetapi tindakan yang dilakukan oleh satu pihak tidak memberikan habuan kosong kepada pihak lain untuk bertindak balas memusnahkan kehidupan seluruh masyarakat.
Kanak-kanak Gaza tidak merancang serangan tersebut. Mereka tidak menggubal strategi peperangan dan tidak memilih tempat kelahiran mereka. Prinsip paling asas ialah orang awam tidak boleh dijadikan sasaran, tebusan, perisai ataupun bayaran bagi tindakan pihak lain.
Apabila angka kematian mencecah puluhan ribu, masyarakat boleh menjadi kebas. Kita membaca berita tentang 100 jenazah sambil menikmati sarapan, kemudian bergerak kepada video hiburan berikutnya. Inilah bahaya terbesar iaitu bukan sahaja bangunan yang runtuh, tetapi kepekaan manusia turut berkecai.
Apabila kematian kanak-kanak menjadi berita biasa, kita sebenarnya sedang mengalami kerosakan moral. Keletihan mengikuti berita memang nyata, tetapi ia tidak boleh menjadi alasan untuk membenarkan penderitaan berubah menjadi latar belakang kehidupan.
Apa yang boleh kita lakukan?
Barangkali, masyarakat akan bertanya, apakah yang mampu kita lakukan dari jauh? Kita mungkin tidak mampu menghentikan perang secara bersendirian, tetapi kita boleh menolak pembohongan, menyemak maklumat, menyokong bantuan kemanusiaan yang dipercayai dan mendidik keluarga tentang nilai keadilan.
Kita juga boleh mendesak pemimpin supaya bersuara secara konsisten, bukan hanya ketika isu Palestin memberikan keuntungan politik. Solidariti bukan pertandingan siapa paling lantang. Solidariti ialah usaha berterusan menjaga nyawa, maruah dan kebenaran.
Pemimpin dunia pula tidak memadai mengeluarkan kenyataan simpati. Air mata diplomatik tidak mampu mengangkat runtuhan. Resolusi tanpa pelaksanaan tidak menemukan jenazah. Rundingan tanpa tekanan tidak menghentikan serangan.
Dunia mesti menuntut perlindungan orang awam, akses pasukan penyelamat, kemasukan jentera berat, bantuan perubatan, pembebasan tebusan, siasatan bebas dan pertanggungjawaban terhadap sebarang pelanggaran undang-undang antarabangsa. Undang-undang tidak boleh keras terhadap negara lemah tetapi menjadi lentur apabila berhadapan kuasa besar.
Teruskan solidariti
Bagi umat Islam, penghormatan terhadap manusia tidak berakhir selepas kematian. Jenazah mempunyai hak yang wajib ditunaikan. Namun, solidariti juga tidak boleh berhenti pada doa, poster dan perkongsian bermusim.
Doa mesti melahirkan kepedulian, sumbangan, pendidikan dan keberanian menyatakan kebenaran. Jangan pula menjadikan penderitaan Gaza sebagai bahan meraih pengaruh, pengikut atau keuntungan. Mangsa Palestin bukan kandungan pemasaran; mereka ialah manusia yang wajib dihormati.
Gaza kini bertanya kepada hati nurani dunia; berapa ramai lagi kanak-kanak perlu dikeluarkan dari bawah runtuhan sebelum manusia berkata, “Cukuplah”? Lebih 100 jenazah telah dikebumikan, tetapi ribuan yang lain masih menunggu. Mereka yang telah mati mungkin tidak lagi bersuara, namun jasad mereka menjadi kesaksian bahawa diam terhadap kezaliman bukanlah sikap berkecuali yang sepatutnya.
Jangan biarkan Gaza sekadar menjadi tajuk berita yang berlalu. Dunia berhutang kepada semua mangsa bukan hanya simpati, tetapi kebenaran, keadilan, pertanggungjawaban dan jaminan bahawa manusia tidak lagi dibiarkan hidup, mati serta tertimbus tanpa pembelaan.
Ayuhlah, tampakkan kepedulian kita!
Atriza Umar
Pegawai Kanan
Jabatan Pendidikan Masyarakat
Pertubuhan IKRAM Malaysia
