“Jika dahulu penjenayah memecahkan pintu rumah untuk mencuri harta, hari ini mereka hanya perlu memecahkan kata laluan untuk merompak kehidupan.”
Ungkapan tersebut menggambarkan realiti dunia hari ini. Jenayah tidak lagi berlaku semata-mata di lorong gelap atau bangunan terbiar, sebaliknya berlaku di skrin telefon pintar yang berada dalam genggaman hampir setiap rakyat Malaysia.
Penipuan kewangan, pencurian identiti, eksploitasi seksual, penyebaran fitnah, pemerasan digital dan manipulasi imej menggunakan teknologi deepfake kini menjadi ancaman harian yang boleh menimpa sesiapa sahaja tanpa mengira usia, latar belakang atau kedudukan sosial.
Ancaman yang sukar dibendung
Justeru, kelulusan Rang Undang-Undang (RUU) Jenayah Siber 2026 oleh Dewan Rakyat merupakan satu perkembangan penting dalam usaha negara memperkukuh perlindungan terhadap ancaman siber yang semakin kompleks dan sukar dikesan.
RUU yang mengandungi 61 fasal itu memperuntukkan kesalahan baharu termasuk pemalsuan digital (deepfake), penyebaran imej intim yang dimanipulasi, penyalahgunaan sistem komputer serta pelbagai bentuk jenayah siber yang sebelum ini tidak diperincikan secara khusus dalam undang-undang sedia ada. (Sumber: Hansard Dewan Rakyat, 2 Julai 2026; Bernama, 2 Julai 2026)
Namun persoalan yang lebih besar ialah, adakah undang-undang baharu ini benar-benar mampu melindungi rakyat daripada ancaman teknologi, atau ia akan menimbulkan kebimbangan baharu berkaitan hak privasi dan kebebasan bersuara?
Jawapannya memerlukan penelitian yang seimbang. Dalam era kecerdasan buatan (AI), ancaman siber tidak lagi hanya melibatkan penggodaman komputer. Teknologi kini mampu menghasilkan video palsu yang hampir mustahil dibezakan daripada rakaman sebenar.
Suara seseorang boleh ditiru dengan begitu tepat sehingga ahli keluarga sendiri gagal mengenal pasti bahawa ia adalah palsu. Gambar boleh dimanipulasi dalam beberapa saat untuk menjatuhkan maruah seseorang, memeras ugut mangsa atau mencetuskan kekeliruan politik.
Bukan imaginasi filem
Fenomena ini bukan lagi imaginasi filem sains fiksyen. Ia sedang berlaku di seluruh dunia termasuk Malaysia. Sindiket penipuan menggunakan AI semakin canggih sehingga mampu menyamar sebagai pegawai bank, anggota polis atau ahli keluarga bagi memperdaya mangsa untuk memindahkan wang simpanan mereka. (Bernama, 2 Julai 2026; Pusat Respons Penipuan Kebangsaan (NSRC))
Dalam konteks tersebut, kerajaan mengambil langkah menggubal RUU Jenayah Siber 2026 bagi menutup kelompongan undang-undang yang tidak lagi mampu menangani evolusi jenayah digital.
Menurut Timbalan Perdana Menteri, Dato’ Seri Ahmad Zahid Hamidi, RUU ini bukan bertujuan memberi kuasa mutlak kepada pihak berkuasa, sebaliknya setiap tindakan seperti akses kepada data komputer atau notis pemeliharaan data tertakluk kepada syarat undang-undang, prosedur penyiasatan dan mekanisme semak dan imbang yang ketat. (Hansard Dewan Rakyat, 2 Julai 2026; Bernama, 2 Julai 2026)
Penegasan tersebut penting kerana setiap undang-undang yang memberi kuasa penyiasatan kepada kerajaan lazimnya akan menimbulkan persoalan mengenai keseimbangan antara keselamatan negara dengan kebebasan individu.
Kebimbangan ini bukan sesuatu yang baharu. Dalam banyak negara, undang-undang berkaitan keselamatan siber sering menjadi medan perdebatan antara keperluan melindungi masyarakat dan kewajipan mempertahankan hak asasi manusia.
Dalam hal ini, kerajaan menjelaskan bahawa kandungan yang dijana menggunakan AI tidak menjadi suatu kesalahan hanya kerana ia dihasilkan oleh teknologi AI.
Sebaliknya, pihak pendakwaan masih perlu membuktikan unsur niat jenayah (criminal intent), tujuan penggunaan dan kesan yang terhasil daripada perbuatan tersebut. Pendekatan ini menunjukkan bahawa teknologi tidak dihukum; yang dihukum ialah penyalahgunaannya. (Hansard Dewan Rakyat, 2 Julai 2026)
Bagaimana manusia menggunakannya?
Prinsip ini amat penting kerana AI pada hakikatnya merupakan alat yang bersifat neutral. Teknologi yang sama boleh digunakan oleh doktor untuk mengesan penyakit lebih awal, oleh guru untuk memperkaya proses pembelajaran, atau oleh penjenayah untuk menghasilkan video palsu yang memfitnah seseorang.
Oleh itu, persoalan sebenar bukan sama ada AI itu baik atau buruk, tetapi bagaimana manusia memilih untuk menggunakannya.
Satu lagi aspek yang wajar diberi perhatian ialah penubuhan Cybersecurity and Cryptology Development Centre di bawah Agensi Keselamatan Siber Negara (NACSA). Langkah menggabungkan kepakaran CyberSecurity Malaysia dan Pusat Teknologi dan Pengurusan Kriptologi Malaysia memperlihatkan kesungguhan kerajaan membina keupayaan forensik digital yang lebih maju, termasuk dalam mengesan manipulasi AI dan deepfake.
Langkah ini amat signifikan kerana jenayah siber bukan lagi isu domestik semata-mata. Penjenayah boleh beroperasi dari luar negara, menggunakan pelayan yang berada di benua lain dan memindahkan hasil jenayah melalui mata wang digital dalam tempoh beberapa saat.
Tanpa kepakaran forensik digital bertaraf antarabangsa serta kerjasama rentas sempadan, usaha penguatkuasaan akan sentiasa ketinggalan berbanding kepantasan teknologi.
Cadangan penambahbaikan
Pada masa yang sama, Dewan Rakyat turut menyaksikan beberapa Ahli Parlimen mengemukakan cadangan penambahbaikan terhadap RUU tersebut. Antaranya termasuk memperjelas tafsiran kandungan AI supaya tidak berlaku salah tafsir terhadap satira, karya seni, penyelidikan akademik atau kritikan politik yang sah di sisi undang-undang.
Cadangan ini wajar diberikan perhatian kerana sempadan antara jenayah dan kebebasan berekspresi kadangkala sangat tipis. (Hansard Dewan Rakyat, 2 Julai 2026)
Undang-undang yang baik bukan hanya keras terhadap penjenayah, tetapi juga cukup jelas sehingga tidak membuka ruang kepada penyalahgunaan kuasa. Ketidakjelasan definisi boleh menyebabkan masyarakat menjadi takut untuk bersuara walaupun kritikan yang dikemukakan adalah berasaskan fakta dan dibuat demi kepentingan awam.
Justeru, pelaksanaan RUU Jenayah Siber 2026 perlu sentiasa disokong oleh prinsip ketelusan, akauntabiliti dan semakan kehakiman. Kepercayaan rakyat tidak hanya dibina melalui hukuman yang berat, tetapi melalui keyakinan bahawa undang-undang dilaksanakan secara adil tanpa mengira kedudukan atau pengaruh seseorang.
Hanya dengan keseimbangan tersebut, RUU ini mampu menjadi benteng yang melindungi masyarakat daripada jenayah digital tanpa menghakis hak-hak asas yang dijamin oleh Perlembagaan.
Atriza Umar
Pegawai Kanan
Jabatan Pendidikan Masyarakat
Pertubuhan IKRAM Malaysia
